560 Home | Texts

Venantius Fortunatus
"Pange lingua"


Analecta Hymnica Medii Aevi, Clemens Blume and Guido Dreves, eds. (Leipzig, 1907), vol. 50, pp. 70-73, no. 66.


trochaic tetrameter catalectic (septenarius)

(x = stressed syllable, - = unstressed)    x - / x - / x - / x - / x - / x - / x - x

Pange, lingua, gloriosi proelium certaminis
et super crucis tropaeo dic triumphum nobilem,
qualiter redemptor orbis immolatus vicerit.

immolatus vicerit--oxymoron
De parentis protoplasti fraude factor condolens,
quando pomi noxialis morte morsu corruit,
ipse lignum tunc notavit, damna ligni ut solveret.
 
Hoc opus nostrae salutis ordo depoposcerat,
multiformis perditoris arte ut artem falleret
et medelam ferret inde, hostis unde laeserat.
 
Quando venit ergo sacri plenitudo temporis,
missus est ab arce patris natus orbis conditor
atque ventre virginali carne factus prodiit.
"At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere." Gal. 4:4
Vagit infans inter arta conditus praesaepia,
membra pannis involuta virgo mater adligat,
et pedes manusque crura stricta pingit [cingit?] fascia.
 
Lustra sex qui iam peracta tempus implens corporis,
se volente, natus ad hoc, passioni deditus,
agnus in crucis levatur immolandus stipite.
Lustra peracta--accusative absolute
se volente = volens, CL
Hic acetum, fel, arundo, sputa, clavi, lancea;
mite corpus perforatur; sanguis, unda profluit,
terra pontus astra mundus quo lavantur flumine.
 
Crux fidelis, inter omnes arbor una nobilis,
nulla talem silva profert flore, fronde, germine,
dulce lignum dulce clavo dulce pondus sustinens.
 
Flecte ramos, arbor alta, tensa laxa viscera,
et rigor lentescat ille quem dedit nativitas,
ut superni membra regis mite tendas stipite.
 
Sola digna tu fuisti ferre pretium saeculi
atque portum praeparare nauta mundo naufrago,
quem sacer cruor perunxit fusus agni corpore.
pretium--disyllabic
Apparatus Criticus

1 gloriosae H     2 nobile KP     3 immolandus OR     4 parente H     fraude facta ACHKLMPRV
5 noxiali K     mortem A; morsu in mortem BFGLORSUVW; morte mors occubuit HIN
8 proditoris BEHIKLMNOPQR     ars ut artem BDEFGIKLNOPQU     10 sacra K
12 hac de ventre I     caro factus LMST     13 positus praesaepia
15 et manus pedesque crura KLM; pedes, manus, atque crura N     pangit fascia G; cingit fascia IKMNPQU, cinxit fascia L
17 lustris sex qui iam peracta M; lustri sex qui iam peractis NW     18 natus ab hoc C; natus ob hoc C1
19 in cruce W     levatus CI     immolatus C; immolatur P, corr.P1     20 aceto ABCEFHIKLPQSU sputo BE clavis HIMPQTU
21 perforatum H; a milite corpus foratur C     undans A     22 mundi H     lavatur I
24 silva talem ABDEFGHIKLMOPQSTU; silva tale N     fronde flore CIKLT; fronde florem BDFOPQ; frondem florem N; flores fronde H; flore fronde Q     germinans BFHNOPQ
25 dulces lignum Q; dulce clavum C; dulcem clavum AEH; dulci clavo BDG; dulce clavi I; dulces clavos NQSTU; dulces clavum P; dulce clavos L     sustinet BMPU; sustinent IKL; sustine Q
26 densa laxa BEOSUW     28 et superna membra regi H     miti tendas ADFGMNOQTU; miti tendat KLP; miti tendant I; mite extendant H; sunt mittenda stipite
29 pretium saecli CAMI; ferre saecli pretium I     30 nautae N; mundi naufrago BHMNP     31 fuso H     corporis P


  Notes and Study Questions

1. Assonance, the repetition of consonants and vowels in neighboring words, is a prominent feature of this poetry. Assonance at the beginning of words is called alliteration.

Example of alliteration: tropaeo dic triumphum
                                   morte morsu

Example of assonance: redemptor orbis

2. In the rhetorical figure known as paradox, the poet brings together ideas and images in apparent contradiction, here concerning the crucifixion of Christ. In reconciling the conflict the reader is brought to another level of understanding and appreciating the events described.

In the expression "super crucis tropaeo," how do the meanings of 'tropaeum' and 'crux' represent a paradox?

Identify the contrasting ideas in need of reconciliation in the line:
"et medelam ferret inde, hostis unde laeserat."

Discuss the paradoxical aspects of Christ as 'conditor' and 'conditus'.

3. factor

In his book Contra Hermogenem, Tertullian uses the word 'factor' to describe God, as if it were the synonym of 'creator.'

He begins quoting the Gospel of John, Chapter 1, verse 1:

In principio erat sermo, in quo principio scilicet Deus fecit coelum et terram. Et sermo erat apud Deum, et Deus erat sermo. Omnia per ipsum facta sunt, et sine illo factum est nihil (Johan. I, 1). Cum igitur et hic manifestetur et factor, id est Deus: et facta, id est omnia....

Augustine, De civitate Dei

Liber V, Caput XI.---De universali providentia Dei, cujus legibus omnia continentur.

Deus itaque summus et verus cum Verbo suo et Spiritu sancto, quae tria unum sunt, Deus unus omnipotens, creator et factor omnis animae atque omnis corporis....

4. "portum praeparare"

Augustine, Commentary on the Psalms (Psalm 93):

Promisit requiem; patere molestiam: minatur ignem aeternum; contemne dolores temporales: et evigilante Christo tranquilletur cor tuum, ut ad portum quoque pervenias. Non enim non praepararet portum, qui paravit navem.
560 Home | Texts